gang ang isang tao'y naging bilanggo, alipin at iba pa. Nasumpungan ko sa salin ng "El amor Patrio" ang salitang malaya,
kalayaan na ginagamit ni Marcelo del Pilar; sa kaisa-isang aklat
na mayroon ako, sa Ang Florante, ay hindi ako nakasumpong
ng ibang salitang katumbas. Gayon din ang nangyari sa akin
sa salitang Bund, sa Kastila'y liga, sa Pranses ay alliance; ang
salitang tipanan na siyang itinumbas sa salin ng arco de la
alianza, o kaya'y fidelis arca, sa ganang akin ay hindi tumpak
na tumpak, kaya kung makasumpong kayo ng ibang lalong
tumpak, ay palitan ninyo. Para sa salitang Vogt o kaya'y gobernador sa Kastila, ang ginamit ko'y ang saling iniukol kay
Pilato, hukum; sa sulat na tuluyan ay kusa kong ginamit ang
mahihirap na kaanyuan ng mga pandiwang tagalog, mga kaanyuang tanging ang mga tagalog lamang ang nakauunawa.
Sa anu't anuman ay inaasahan kong iwawasto mo at ng iba ang
mga salitang iyon, hindi naman ang lahat, at huwag naman
ninyong pagsusumundan ang salin sa Kastila na mayroon kayo
riyan, sa dahilang sabihin na ninyo ang ibig ninyong sabihin,
iyo'y isang saling hindi tuwirang hinango sa aleman kundi sa
pransés. Kung nagkaroon ako ng panahon ay binasa ko sana
uli ito, datapuwa't gagawin ko iyon kapag ako'y naririyan na at
magpapalimbag ng mga salin ng mga mabubuting aklat na
nasusulat sa wikang pranses, ingles, aleman, italyano at kastila
rin.
Tinanggap ko ang kasulatan ng pagpapalitan ng salapi na ang halaga'y 366 na marko² na ipinadala mo sa akin, at pinasasalamatan kita; kapag nasingil ko ay tutungo ako sa Berlin sa katapusan ng buwang ito; gaya, marahil, ng napapan sin mo, ay nawalan tayo rito ng 9 na bahagdan at gayunma'y hindi pa tiyak na masisingil. Ninanais kong buhat ngayon ay sa pamamagitan ng Tuazon³ o ng bangkong ingles4 ka na la ging magpadala. Sakaling ito'y hindi bayaran sa akin at kakai langanin kong sa Madrid pa singilin, ay mahahaka mo kung ga ano lamang ang aking matatanggap, sapagka't dito, sa pagpa pahiro sa Alemanya buhat sa Madrid, ay mawawalan ako ng hindi kukulangin sa 9 na bahagdan pa: samakatuwid lalabas
2 Ang kasulatang ito'y siyang katapat ng 100 pisong ipinadadala sa kanya ni Paciano nang ika-27 ng Agosto at sa kanya'y ipinahatid sa pamamagitan ng bahay-kalakal ni Vara at hindi ni Tuason, gaya ng sana'y ninanais ni Rizal.
3 Ito'y ang bahay-kalakal ni Tuason o kaya'y J. M. Tuason at kasama na ang tanggapan ay nasa-daang San Gabriel blg. 2.
4 Ang tinatawag na Bangkong Ingles ay dili iba kundi ang kilala ng lahat sa pamagat na "Chartered Bank of India, Australia and China" na may tanggapan sa Liwasang San Gabriel.
