mga magulang at mga kapatid
Ika-17 ng Disyembre, 1884
MINAMAHAL KONG MGA MAGULANG AT MGA KAPATID:
Bagaman ang lalong pinakamahalagang sasabihin ko sa inyo, na dili iba kundi ang pag-uwi ko sa Kapuluan, ay nasaad
na sa dalawa kong huling liham,1 ay pinadalhan ko pa rin
kayo ng ikatlong liham na ito sa pangambang baka ang mga
iyon ay nangawaglit dahil sa mga di-pangkaraniwang kalagayan ng pahatiran ng mga sulat diyan, at sa gayo'y hindi ninyo
maisaalang-alang ang mga balak ko. Tangi sa rito, sapagka't
magtatapos na ang taón at nalalapit na ang maliligayang pagdiriwang ng Pasko at Bagong Taon, ay ninanais kong inyong
ipagdiwang ang mga ito sa sinapupunan ng angkan, kasama
ang lahat ng aking mga kapatid na babae, mga bayaw at mga
pamangkin, katulad noong ako'y naririyan pa, at ang pagtiti
pong ito'y makapagdudulot ng lahat ng kaligayahang naidudulot ng lalong magara at masaganang hapag ng mga panginoong Ingles. Sinasabing ang kapistahang ito ay siyang lalong
mahal sa pusong Ingles, at tinatawag nilang Christmas, kung
tama ang pagkakaalaala ko
Napansin ko sa sipi ng kasulatan ng pagkakabinyag sa akin na may isang bagong kura riyan (si Gabino de los Reyes), ewan ko kung siya'y prayle o hindi, datapuwa't kung ang pagbabatayan ng palagay ay ang apelyido, nararapat na siya'y maging Pilipino sapagka't ang apelyidong iyon ay hindi gina gamit dito at wala akong nakikilala ritong nagtataglay ng apelyidong iyon. Kung ang mga pala-palagay ko'y totoo, ay la long mabuti, sa gayo'y magkakaroon ng lalong kaunting dahilan sa mga isasama ng loob.
1 Ang dalawang sulat na binabanggit ay ang mga blg. 27 at 28 ng "Sandaang Sulat" na may mga petsang 16 at 26 ng Nobyembre, 1884.
