Ang Bayang Kahapishapis/Taong 1/Bilang 2
MediaWiki:Proofreadpage pagenum template
- header ##
| Ito,i, sa Jefatura Superior P. M. ng̃ Sur de Luzón at sa Club Comercial titulado Banal na Kalayaan. | ANG BAYANG KAHAPISHAPIS Lathalang Lingohan.
|
Halaga ng̃ suscricion sa isang buan $0·20 Cung̃ bibilhin ang isang número pfs. 0·06 |
| Taong 1. Bilang 1. | San Francisco de Malabon Martés 7 ika ng̃ Setiembre ng̃ 1899. | |
- s1 ##
ORDEN GENERAL DE LA PLAZA
El Sr. Teniente General, por disposición de esta fecha se ha servido decretar lo siguiente: Queriendo solemnizar el dia de mañana 31 del corriente por ser el 3.er aniversario del primer grito de libertad lanzado por este heroíco pueblo de S. Francisco como eterna despedida hácia aquella completa dominación española que tanto asolaba al pais, en uso de mis amplías facultades vengo en disponer lo siguiente:
1.º Se declara el dia de mañana fiesta nacional.
2.º Se vacan todas las oficinas del Estado.
3.º A las 8½ en punto de la misma se dirá una misa solemne en la Iglesia parroquial de este pueblo, terminando con un Tedeum en acción de gracias por el triunfo alcanzado por nuestras armas á cuyo acto presidirá el Gobernador militar de esta provincia y con asistencia de los elementos Civil y Militar.
4.º El Ejército vestirá gala oficial. Lo que se inserta en esta órden General del dia para General Conocimiento. San Francisco de Malabon y cuartel General 30 de Agosto de 1899.
El coronel Jefe de E. M.
Marcelino Gomez.
- s2 ##
ANG CATAPUSANG ARAO NG AGOSTO NG 1896.
A las once ng̃ umaga ng̃ arao ng̃ lunes catapusang arao ng̃ Agosto ng̃ 1896 ng̃ simulan sa bayang S. Francisco Malabon ang cahambal hambal at caapi aping panghihimacsic ó revolución at somonod naman ang lahat ng̃ bayang sacop ng̃ Hocomang Cavite, inaring lang̃it ng̃ mg̃a matatapang at bayaning loob ang calunoslunos natang̃is ng̃ bayan, luhâ, buntong hining̃a at camatayan, ipinang̃ahas ang ilang baril na lumá, sibat na bucaue at mg̃a guloc sa mg̃a Cuartel ng̃ Guardia Civil at Hacienda ng̃ mg̃a Frayle napauang sagana sa mg̃a sandata at iba pang cailang̃an ucol sa paquiquilamas, anopa,t, ang ng̃alit ng̃ bayan ang lalong humigad na sagasain at pucsain ang mg̃a caauay, ng̃ mg̃a arao at oras na yaon nahimlay sa libing ng̃ limot ang caruagan at caaligasaan, bumubucal ang tapang sa libo libong pusó, bair at cabayanihan, iisa ang loob at pagdaramdam palibhasa,i, isang lahi at mag cacayacap sa patong patong na dusa ng̃ casahulan at caalipiinan, hindi lumampas ang labing limang arao at tumahimic ang boong Hocomang Cavite nasupil ang mg̃a cuartel at Hacienda pinangco ng̃ caruagan ang mg̃a caauay binuhong ipinagcaloob ang canilang mg̃a sandata at iba pang mg̃a casangcapan, marami ang natapay sa canila at nang̃a sugatan. Nabuhay ang panghihimacsic ó revolución ng̃ taong 1872 na minulan sa loob ng̃ Hocomang ding ito, nabuhay ang binhing pag cacaisá at masaquitan, nabuhay ang dati at mahitic na pag iirogan nabuhay at halos laganap na sa boong Cátagalugan, parang mg̃a buhay rin ang mg̃a bayani at guinoong Burgos, Zamora, Gomez, Rizal, at iba pang may tapang at dalisay na pag daramdam, hinamac nila ang camatayan dahil sa pag ibig sa lupang tinuboan at sa di mabilang na cadugi na nabuburol sa buntong ng̃ dusa at caruaguinan, ang canilang mg̃a libing̃a,i, iguinagalang at binubuhusan ng̃ ¡ay! at luha hindi mapaparam sa ala-ala ng̃ Catagalugan ang canilang pag panao sa mundo, malilimbag at aanit anitin sa mg̃a casulatan ó historia ng̃ mg̃a nangyayari, sila,i, nang̃atapos at sa malibing sa Cahunghang̃an, catampalasanan at caruagan ng̃ España na cono,i, Inang magulco at mapagtangcaca! ¡Ohang̃al na Ina! ¿Sino ca ng̃ayon?......... ¡Ay sa abá mo! Hilingan mo ang iyong mapait na dili at pag anisi. Simula sa balintatao ng̃ iyong calilohan ay gunitain mo ang cahina hinayang na Filipinas na iyong ipinang̃anyaya. uala cang dapat pang higantihan cundi ang mg̃a Frayleng lumalapastang̃an sa iyong Gobierno at nang̃agpapangap na sila,i, cahalili at catoto ni Jesus. ¿Si Jesus baga,i, may mg̃a pabuisan, may almacen cay Velasco, may bodega ng̃ pilac, nagpapatay ng̃ tauo, nag patapon, ó destierro at iba pang pagcapumang̃it na bagay? Uala si Jesus nito, cundi pauang santong capacumbabáan, at cruz ng̃ cahirapan sa lahat ng̃ bagay ang naguing buhay, Cordero, at Hari sapag ibig at panghihinayang sa lahat ng̃ quinapal, siya ang nagpacamatay, ng̃ tayo,i, mabuhay na lahat, datapua ang Frayle; ang ibig ay macuyóm ang sang daigdigan, sila na ang mag Hari at macapangyarihan sa lahat, sila ang mabuhay at tayo ang mamatay. ¡Oh carapat dapat at santong parusa ng̃ Pang̃inoong Dios! Naglupalupaypay ang mg̃a Frayle, naghanal hanal at nang̃Padron:Illegible pol ang canilang dilag, lumusio ang lacas ng capangyarihan, nabasag ang tigas ng̃ Cahunghang̃an, at nagayo,i, cung ano ang quinasa apitan. ¿Gaanong cahihiyan at capighatian ang binabata ng̃ayon ng̃ mg̃a Frayle? Malaqui caysa boong Filipinas, ang mg̃a hinde de misPadron:Illegible cung tauaguin ay Lego ó Uldog ng̃ayon ay [pa] uang ultoc, noong unang daco ay uPadron:Illegible lu nang mahalaga na paraang castila, ng̃ayon ay siPadron:Illegible camuramurahan, anopa,t, natapos ang [reong] canilang ligaya at guinhaua ang humalili ay lahó ng̃ capighatian at luhà.
Itotoloy.
Moxica Catibayan.
MediaWiki:Proofreadpage pagenum template
- s3 ##
SA BAYAN.
Icao, bayang Filipinas, na ang tapang mo, pagtitiis at cabaita,i, nátumpac ng̃ pagliligtas sa mang̃a anac mo sa caalipnan ng̃ castila at iyong tinamó na mahang̃o ang lipi mo sa burac ng̃ capalibhasaan sa alang̃alang sa paraan ng̃ iyong Pamamahala at Constitución ay naitampoc mong maguing isang bayang matalino at marapat: Icao, bayang Filipinas, na, dahil sa iyong pagdidiuang, bagaman dahop sa pinagaanhinanhin at salat sa sandata, ay minanghaan ca ng̃ boong Europa at marang̃al na nalucloc sa templo ni Marte ¿mapapayagan mo cayang mauagayuay sa iyong lupa ang bandila ng̃ iba at dung̃isan ang carang̃alang militar na quinamtan mo ng̃ boong carapatan?
Cung naquipaghamoc ca ng̃ boong tapang at cabayanihan upang máligtas ang bayan sa caalipnan, lalong dapat paibayuhan ng̃ayong ang tumutung̃o ay máligtas ang iyong Inang bagang, ang iyong tahanan, ang iyong religión at ang puri ng̃ iyong mg̃a binibining anac. Huag lilimutin cailan man ang maraual na quinasapitan ng̃ mga tagalog sa América na pinalayas sa bayang capatagan at pinilit na mabuhay sa bulubunduquin at saquiting lugal, na cung̃ di mamatay sa saquit ay sa gutom nalalagas. Caya ang liping yaon ay malacas ang pagliit ayon sa «estadística» at hindi malayong malipol sa balat ng̃ lupa.
Hindi cait sa aquin na ang mg̃a casaliuaang palad mo, ang pagdadahop ng̃ salapi ng̃ Estado, ang casalatan dinadaanan ng̃ iyong mg̃a anac, ang alisnas na tayô ng̃ ina't sa at ng̃ canicanilang pagaari, ay pauang lubos na pagsuboc sa iyong pagibig sa Inang bayan; datapua,t, hindi mo dapat limutin na ang mg̃a bagay na iya,i, catutubo ng̃ digma at hindi naiilagan ng̃ alin mang bayan, huag limutan na ang mg̃a malalaquing capinsalaan ay talagang cata'i ng̃ mg̃a daguilang linalayon at anomang sapiting hirap ay maliit din, cailan ma,i, ang pacay ay ang calayaan at pagsasarili ng iyong mg̃a anac. Ang marang̃al mang si Washington ay ualang dinaanan cundi duclayduclay na casaliuaang palad ng̃ unang dalauang taong ng caniyang paglalaban sa pagsasarili ng̃ América; gayon ma,i, hindi naglicat ng̃ paquiquihamac, hindi lamang laban sa caauay, cundi naman lalo't higuit pa laban sa gutom at laban sa masidhing lamig hangang sa quinamtan ang caniyang hangad.
Gayondin namang batid co na sa caculang̃an ng̃ pagasa sa iyong pananandata, sa tacot sa tulisan, sa gutom at sa mang̃a capaslang̃an ay inisip mong tangapin ang «autonomia», alintanahin ang iyong pagcanación at talicdan ang iyong̃ bandilâ upang iligtas ang bayan. Dahil dito,i, catungculang cong ipaunaua sa iyo na ang pagtatagumpay ng̃ iyong mg̃a adhica ay hindi lamang nananáng̃an sa pagdidiuang ng̃ iyong sandata, madlang dahilang ang pinagbubuhatan niya na marahil ay hindi mo quilala. pagca,t, unauna, ang calaban mo,i, hindi isang nación cundi isang partido lamang na cung hindi lumagpac bucas marahil ay sa macalaua, tang̃i sa rito ang pagca mang̃ang̃alacal ng̃ yangki, ay siyâng marahil pipilit sa caniyang maquipaghusay sa atin dahil sa malaquing nagugugol ng̃ América sa digmaang ito, sa calayo sa niya, at camahalaan ng̃ caniyang pamumuhay, etc; tang̃i na ang masidhing salitan sa Silang̃anan ay hindi malayong manunga ng̃ casigalotan sa mg̃a Nacióng macapilit sa Américang talicdan ang hang̃ad niyang pagsacop sa Filipinas; bucod sa rito ang malinao na catouiran ng̃ iyong pacay na nasasapian ng̃ pagcatulong mo sa iyong caauay na América sa paglansag ng̃ Gobiernong castila dito sa Sangcapuluan ay nacahalina ng̃ puso sa boong Europa at Japon bagay na hindi mangyaring hindi alalahanin ng̃ madlang marurunong sa Norte América, pagca,t, batid nilang lubos na ang pagtatang̃an nila sa Filipinas ay tunay na nalalaban sa mg̃a intereses ng̃ mg̃a taga Europa at Asia.
Bago tangapin ang «autonomía» na parang huling cagámutan sa aling pagcápalaot, acala co,i, dapat muna anting gugulin ang sarisaring paraan sa digmá, paglaquiplaquipin ang boong hocbo, ó pagpangcatpangcating caya, ayon sa catlang̃an hangang sa maiputoc ang cahulihulihang carlutso; gayo din namang dapat nating sayurin ang lahat ng̃ dáguisunan sa diplomacia, na huag ligtaang ang anomang magagaua sa harap ng̃ Gobierno ng̃ ibang Nación na catulung̃ang ang limbagan at ang Tribuna, na magálay ng̃ Puentes, estación ng̃ uling caya, pagtutulot ng̃ pagpapasoc ng̃ canilang calacal, ó pagtatayo caya ng̃ Ferro-carril at pagbubuclat ng̃ mina. Manghinayang ca sa mg̃a daquilang punyagui ng̃ iyong mg̃a anac matayo ca lamang na naciong sarili; at manghinayang ca sa macapal na buhay na pinuhunan ng̃ iyong mg̃a anac upang pagcahocbo na maipagtangol sa iyo at sa iyong catouiran; at alalahanin ang hayag mong panunumpa sa haral ng̃ boong mundo na ipagsasangalang ng̃ iyong dugo at buhay ang Pagsasarili ng̃ Bayan.
Mg̃a irog na cababayan, iyagui ang tiyaga, sa pagca,t, sa pagtatagal ng̃ laban ay naroon ang ipagtatagumpay ng̃ ating linalayon.
Cabanatuan 16 ng̃ Mayo ng̃ 1899.
T. Sandico.
- s4 ##
LAS FILIPINAS.
(Del «Times Democrat» de New Orleans en 16 Mayo 99.)
El General Otis ha cambiado sus ideas respecto á la politica Filipina. Al principio decia que
«la primera condición para tratar de paz era la
absoluta rendición.
» Pero ayer publicamos un
cablegrama despachado en Manila y firmado por
Otis en que decia: «Ayer (sábado) se han Padron:Hws
MediaWiki:Proofreadpage pagenum template
- s4 ##
Padron:Hwe mensajes de Aguinaldo deseando enviar
una comisión á Manila para conferenciar con
la Comisión de Paz sobre los terminos de aquella.
Se han dado instrucciones para darles libre
paso, aún cuando el en persona se presentase.
»
Otro despacho, al parecer sin censura, de
Manila, venia á decir: «Manila Mayo, 17 tarde.
Los miembros civiles de la Comisión de paz
de los EE. UU. favorecen el meeting con los
Representantes Filipinos en nombre de Aguinaldo, con el Teniente Reyes del E. M. del
General Gregorio del Pilar, quien se presentó
al General Lawton con bandera blanca trayendo la proposición. Creen los Comisionados
americanos esto es debido al resultado de un
reciente meeting habido en el llamado Congreso
de S. Isidro. Sin embargo, nada puede afirmarse,
no obstante que el Comité Local (?) filipino
esta en constante comunicacion con los Jefes
de la rebelion y hace todos los esfuerzos para
asegurar la paz.
»
El Prof. Schurman que el jefe de la comisión y del partido civil parece que trata bajo todos conceptos de arreglar una paz que no sea humillante para los Filipinos. Y si algo se consigue arreglar con esas negociaciones que tanto ha estropeado el partido militar sera debido á Mr. Schurman y á Mr. Worcester que un honor á la verdad, tratan de atraer á nuestros enemigos en vez de enemistarlos. El Profe Schurman se ha admirado de la civilización de Filipino no obstante haber este estado tanto tiempo bajo el retrogada Gobrierno Español y dice lo mismo que Dewey que lo ha recebido muchas veces, que el Filipino es tan capaz de gobernarse como el Cubano, y que si el dispusiese, tratarla de arreglar la paz sin la condición de una absoluta rendición.
Pero la versión á la cual debe darse más credito es la del General Anderson, que ha dicho al «Times Herald» de Chicago, lo siguiente:
«Por lo que respecta á los Filipinos, creo que
hay mucha ideas erroneos acerca de ellos.
»
He estado en Filipinas hasta fines de Marzo, habiendo sido enviado allá con la primera expedición militar en Junio de 1893, y durante este tiempo he tenido muchas ocasiones para prender el caracter é ideas de los Filipinos. Los creo de no muy baja estera intelectual con religión á los Japoneses, lo mismo que en su cultura, casi todos leen y escriben, tienen muchas escuelas y un número suficiente de periódicos, sus ciudades son populosas y bien ciudadas. Hay muchos maquinistas y artistas; su gusto y aptitud para la música son verdaderamente notorios, y su arte aunque no en la más elevada acepción, muy bueno y en concordancia con la linea de enseñanza española. Su ejército muy mejorable: es úua bnena fuerza para combate, con cañones iguales ó superiores á los nuestros en la mayoria de las veces.
El Filipino no es nuestro indio del Norte, y conoce casi todos los movimientos tácticos de la guerra moderna de una manera profunda. No puedo positivamente afirmar como aceptaran la influencia de la civilización americana, pero repito, que se parece al Japones y todos saben el salto avanzado que el Japon ha dado en estos últimos 25 años.
- s5 ##
DIVAGACIONES.
Filipinas al poder sacudir el yugo Español no ha ganado en nada si cae después bajo la dominación Americana.
La dignidad compañero inseparable del hombre libre, ya tiene todo Filipino, siquiera este, solo ha resparado por corto tiempo las auras de la libertad. Todo Filipino, regenerado por el noble ambiente de la independencia, comprende la diferencia del esclavo con el hombre libre, y como un ponado y enserrado en una oscura masmorra donde solo se respira deletereas miasmas ve por su constancia libre y dueño de sus acciones, jamas se dejara otra vez encadenar á menos que fuera un necio.
Y la necedad enfermedad que adolece la humanidad entera parece que, solo en pequeña proporción le ha tocado á nuestro suelo, y todos esos que predican las ventajas de la dominación Yankis, no lo dicen por convicción, sino por conviniencia.
La diferencia de razas; el peligro que corre la prosperidad de nosotros; todo filipino medianamente instruido adivina. El monopolio en cuanto al comercio por los grandes capitales Americanos, el orgullo de los que dominan sobre todo se tienen la creencia como los yankis de la superioridad de su regimen cuanto al trato: hará que el pobre colono esté fuera del concurso de los capitales y excluido de la sociedad de los blancos por ser raza de color, rutina que aún se sigue en vigor entre los mismo americanos de diferentes razas nacidos en una misma tierra.
¿Quién puede estar conforme? ¡nadie! Los filipinos lucharan todo lo posible por la regeneración de su raza injustamente envilecida por espacio de más de tres siglos por los Españoles y hoy amenazada por los Yankis; lucharan por el derecho que les asiste sobre la riqueza de su pais y POR SU REDENCION FINAL.
Y el que diga que no, es un egoista, y de los egoistas no contamos con ellos; pues ni pueden ayudarnos á nuestra noble empreza, ni pueden ayudar mucho á los Americanos por que, egoismo y traición se hermanan.
Domiciano.
- s6 ##
A NUESTROS CONCIUDADANOS DE MINDANAO Y JOLO.
La dominación española que no tendia á otro fin más que al exterminio de nuestra raza, ya la hemos estrangulado, rompiendo aquel yugo
MediaWiki:Proofreadpage pagenum template
- s6 ##
ferreo con que por espacio de tres centurias nos tenía sujetos en la más degradante abyección de la esclavitud.
Llegó el momento de nuestra anciada libertad, en el horizonte, en sonrosados arreboles; amaneció la aurora de nuestra soñada Independencia, simbolizada en nuestra bandera tricolor que airPadron:Illegiblesa y gallarda treunmola por los ámbitos del Archipiélago.
Bathala, nuestro Dios, así lo ha decretado y ¡Ay del [osgdo] que atente contra su inexorable Padron:Illegibleallo! La nación Americana toca hoy con las consecuencias de su osadia. Sus desastrosas derrotas ante el depuedo y empuje de nuestras huestes que, con la fé por escudo, y la justicia de nuestra causa por antorcha y arma, repelen la ruda invasión de ese colosal y ambisioso enemigo, hollándole en su grandeza y orgullo, son la prueba más confundente del juicio sumarisimo sentenciado en sus inescrustables designios.
Vuestro legendario valor se halla atestado de brillantes en las páginas de la Historia-Patria. Con él habeis puesto siempre un vallador al aterrador dominio español, no con intiendo que la libertad que se respira en vuestras montañas y campiñas, sea hollada por el detestable despotismo. Y hoy más que nunca, en el gigantesco paso que hemos dado de haber conseguido nuestra Independencia de hecho que el yanke con su criminal ambición quiera violarla, ya que un solo Dios nos ha dado el ser, una misma sangre circula por nuestras venas, un solo sol nos alumbra, un solo respire respiramos, en un mismo suelo nacimos y vivimos y nuestros sentimientos se funden en una sola aspiración que es la libertad é Independencia, de nuestro pueblo para ponerle en concierto con el mundo internacional civilizado, Unámonos destestando y rechazando esa invasión hasta morir.
Cavite, Sta. Cruz de Malabon 10 de Agosto de 1899.
Mariano Trias.
- s7 ##
SA «EL FILIPINO LIBRE.»
Sa nauukol sa periodicong ito ng̃ ica 23 ng̃ Agostong calampas, ay nababasa:
- s7a ##
«Consejo de Guerra.»
«Ang periódico Americano Manila Times, ay
nagsasalaysay na kinoconsejo de guerra ang dalauang sundalo Americano at isang cabo pa, na
nauukol silang lahat sa compania C ng̃ 16.º
Regimiento ng̃ Infanteria, na nangloob sa ilang
bahay ng̃ mg̃a Tagalog ó Filipinos, na hindi lamang pinagcuha ng̃ mg̃a pagaareng mey mg̃a haPadron:Illegibleaga, cundi pinagsasactan pa ang mg̃a may
bahay.
»
Mga cababayan, tingnan ninyo ang mg̃a asal ng̃ mg̃a nagpupumilit mamahala sa atin: nasabi ang dalauang sundalo isang cabo; upang matacpan ang pangloloob ng̃ isang Companiang boo, isang batallon, ó isang Regimiento, ó ang guinaui nilang lahat.
¿Sino caya ang salvaje? ¿Ang may mg̃a sueldong anim napung piso para sa buan-buan ó ang sa tatlong piso,t, san salapi, na macagaui ng̃ gayong gauang casamasamaan?
Panahon, mg̃a casi, na dapat natin ipagmasaquit itong ating mg̃a bahay at mg̃a bayang tinuboan, sapagcat cung sila ang maghahar rito, quita natin ang gaua, at hindi lamang nabanguis cung saang lugal nang loob.
- s7b ##
ATENCION COMPATRIOTAS.
En el pueblo de Noveleta provinca de Cavite, hay una tienda que se titula LA FRATERNIDAD en que se preparan desayunos, comidas, meriendas, ponche y refresca de agua filtrida con limon y se venden varios artículos de Europa y del País, principalmente el arroz, como también toda clase de Emblemas, Estrellas, Botonaduras, Escarapelas y Barbaquejos proprios para el Ejército Filipino; y ademas se hacen tarjetas y reciben encargos para Manila con un precio barato.
- s7c ##
ACUDID COMPLOBANOS, ACUDID
Macario Dacons.
Sa mg̃a bayang Noveleta at Naik sa la-lawigang Tang̃uay ay me’i mg̃a tindahang nag-ngãng̃alang LA CARIDAD NG FRATERNIDAD, na nagbi-bili ng̃ Bigas, Langis, Gas, Casafuego, Picadura ng̃ La Insular, Papel Ulmant, at ibat ibang clase ng̃ cigarillos, sa halagang mababa na kawang̃is sa Maynila.
- s7d ##
HALINA KAYO, HALINA.
Macario Dacons.
CORONEL SAN JUAN
Ang mairuguin sa Inang Filipinas, ay binisita niya ang limbagan, at sa pagcamasid niya, ay caniyang isinaysay na caniang hahandugan ng̃ lubos na pagtulong, sa ikaaayos ng̃ limbag̃ang ito, at sa icalalauig ng̃ buhay nitong Lathal; lahat ng̃ mg̃a Jefes, oficials at ilang mg̃a clases sa caniyang masidhing Regimiento at mg̃a caual pa, ay sumanib na.
¡Buhay ca nauâ ng̃ mahabang panahon, oh héroe sa San Pablo at sa Pasay at sa Sapote sa ataque ni Polavieja!
ISANG ANGEL.
Nang ica 20 ng̃ Agostong nacaraan, umaquiat sa calualhatian, si Felicisimo S. Miguel at Ongcapin, Anac ng̃ ating mairuiguin casamahan M. Luciano S. Miguel, General de Brigada ng̃ Hocbo nitong República Filipina.
Isinisipi namin, laló na ang boong Cavite, ang lumbay sapagcauala ng̃ bung̃a ng sinta, sa mg̃a magulang at mg̃a camag anacan.
Padron:License scope first published in the Philippines and is now in the public domain because its copyright protection has expired by virtue of the Intellectual Property Code of the Philippines. The work meets one of the following criteria:
|